Heilige katachtigen: de geschiedenis van de kat, deel 1

Iedereen weet dat katten geweldige gezelschapsdieren zijn: afstandelijk en vroegwijs, maar ook uitstekende jagers. Toch weten niet veel mensen precies hoe de gewone huiskat haar positie van invloed en aantrekkingskracht heeft verworven. Het grappige is dat de geschiedenis van de kat en haar relatie met de mensheid zo ver teruggaat dat niemand echt zeker weet wanneer die begon. De geschiedenis van de kat is een intrigerend en boeiend mysterie met veel onbeantwoorde vragen en tal van fascinerende vastgelegde feiten.

De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat alle variëteiten van de gewone huiskat en veel van hun verwilderde neven afstammen van slechts vijf verschillende oude wilde katten. De vroegste aanwijzing voor hun domesticatie komt van het Griekse eiland Cyprus. Dit bewijs gaat momenteel maar liefst 12,000 jaar terug!  Dat is 7500 v.Chr. voor degenen die meetellen.

Wat vreemd is aan dat getal, is dat het al meerdere keren verder terug in de tijd is geschoven. Om de paar jaar is er wel een nieuwe archeologische vondst van een gefossiliseerde kat die klein genoeg was om gedomesticeerd te worden en dicht genoeg bij de overblijfselen van een mens lag om te speculeren over een nog vroeger beginpunt voor de geschiedenis van de domesticatie van de kat. Nu archeologen nieuwe grote megalithische structuren vinden die erop wijzen dat landbouwsamenlevingen mogelijk veel langer bestaan dan het huidige academische model aanneemt, is het goed mogelijk dat de oorsprong van de geschiedenis van de gedomesticeerde kat nog verder wordt teruggeschoven.

Hoewel het fascinerend is om te speculeren over het begin van onze ingewikkelde relatie met huiskatten, hoeven we niet te gissen naar hoe die is ontstaan. De overweldigende consensus over dit onderwerp is dat huiskatten zich aanvankelijk vestigden rond dezelfde tijd dat mensen zich in agrarische samenlevingen gingen vestigen. Zodra mensen begonnen te boeren, begonnen ze overtollige oogsten op te slaan. Toen gewassen moesten worden opgeslagen, begonnen knaagdieren en ongedierte waardevolle granen weg te snaaien. Katten begonnen de opslagplaatsen binnen te trekken en de bijzonder dikke exemplaren uit te kiezen. Na verloop van tijd begonnen mensen de katten te fokken die een volgzamer karakter vertoonden. Vanaf dat moment volgde een rijke en diverse geschiedenis voor huiskatten. Ze bleven zich kruisen met hun verwilderde soortgenoten, waardoor de bloedlijnen vertroebelden en hun exacte oorsprong moeilijk te achterhalen werd. Dat lijkt goed te passen bij hun mysterieuze persoonlijkheden, wat ironisch genoeg waarschijnlijk juist de reden is waarom ze zo geliefd werden bij de mens.

Een ander, beter bekend hoofdstuk in de geschiedenis van de kat is hun band met en vergoddelijking in het oude Egypte. Huiskatten werden zo vereerd dat ze werden aanbeden. Ironisch genoeg was het Egyptische woord voor kat “Mao”, wat enigszins verwant is aan miauw. Er wordt gezegd dat er zelfs de doodstraf stond op het doden van een kat. Katten werden als heilige dieren beschouwd, waarschijnlijk vanwege hun vermogen om de knaagdierpopulatie klein te houden en hun vaardigheid in het doden van cobra's. Geen slecht gezelschap wanneer je velden worden overspoeld door aspslangen.

Dat was de geschiedenisles van vandaag. Kom morgen terug voor deel 2 van De geschiedenis van de kat!